Birobidzjan in een zin

Bouw van woonkwartieren in Valdheim, één van de eerste joodse gemeenten in Birobidzjan, in 1930.

Daarna, in de oorlogsjaren, werd Birobidzjan een bestemming voor joden die waren geëvacueerd uit de door bezette stukken van de Sovjet-Unie.

De communistische ideologen en minderhedencommissarissen gingen er van uit dat Birobidzjan voldoende ver verwijderd lag van de oude Oost-Europese stadsgetto’s en sjtetls waar veel joden eeuwenlang hadden geleefd.

In maart 1928 was in het verre oosten van de Sovjet-Unie ook nog een ander joods autonoom gebied opgericht rond het stadje Birobidzjan aan de Sovjet- grens.

Na de oorlog was er nog een kleine opleving in Birobidzjan door de opvang van Joodse vluchtelingen.

Maar met alle respect voor haar moet ik toch denken aan de wijkplaatsen voor Joden, die in de jaren dertig werden geopperd (in Oeganda, Madagaskar, Oost-Siberië (Birobidzjan)): opgeruimd staat netjes, zaak gesloten.

In Border Theories documenteert de kunstenaar Elian Somers (1975) in foto’s, kaarten en documenten de geschiedenis en het huidige aanzien van drie sovjetsteden, Kaliningrad, Birobidzjan en Joezjno-Sachalinsk.

In de paar boekwinkels die Birobidzjan rijk is hebben ze hem niet.

Ook Larissa niet, die we bij een reisbureau in Chabarovsk in de arm hebben genomen als tolk voor de tocht naar Birobidzjan.

Voorlopig gaat joods Birobidzjan dus niet verloren.

Was Birobidzjan dus een serieus en door joden enthousiast gesteund experiment?

Birobidzjan werd dus als argument gebruikt tegen het zionisme.

Er werd beweerd dat Stalin ook uit antisemitisme handelde toen hij Birobidzjan uitkoos: hij wilde de joden zo veel mogelijk van het centrum van de macht vandaan houden.

Zo verscheen een Jiddische krant De ster van Birobidzjan, een theatergroep werd gevormd en straten in de nieuwe stad werden vernoemd naar bekende Joodse schrijvers.