Braaks in een zin

De enorme woede die over dit voorvalletje is opgestoken valt nog het beste te verklaren met Menno ter Braaks “Het nationaal-socialisme als Rancuneleer”, maar met Nietzsche kom je ook een heel eind.

Hij stierf als een Romein', zou Ter Braaks discipel H.A. Gomperts later bewonderend schrijven, tot hoon van W.F. Hermans, die het tegendeel van een discipel was, en die (ten onrechte) meende dat zelfmoord met vergif in Romeinse ogen minderwaardig was.

Ik en anderen hebben herhaaldelijk gewezen op de verrassende moderniteit van Ter Braaks taalfilosofie, die meer dan eens anticipeert op het poststructuralisme.

Daarin stond een tamelijk hardhandig stuk over Ter Braaks «woord-fetichisme», zijn «paradoxaal abacadabra», zijn «komische hoofdletterstijl», die speciaal voor «eerbiedswellustigen» leken te zijn vervaardigd.

De aanvallen van W.F. Hermans, die Ter Braaks zelfmoord ridiculiseerde, keerden zich tegen de auteur zelf, die werd uitgekreten voor 'fascist'.

Max Arian denkt zelfs nu nog dat kritiek op Ter Braaks filmideeën uit 1927-32 gelijk staat aan een aanval op de hele Ter Braak.

Ter Braaks zelfmoord kan niet anders worden gezien dan als een reactie op dat toekomstbeeld.

Het is briljant doordacht, excellent geschreven en behelst een genadeloze afrekening met Ter Braaks netteherenantisemitisme, het vlekje op zijn blazoen dat tot voor kort door de Ter Braak-adepten zorgvuldig is weggepoetst.

Het roemruchte tijdschrift Forum had slechts enkele honderden abonnees en Ter Braaks romans en essaybundels leverden doorgaans niet meer op dan een half maandsalaris.

Hij durfde zelfs een schandalige hypothese te formuleren over Ter Braaks tragische zelfmoord op 14 mei 1940.

Maar helaas voor mij: Ter Braaks Vent bleek uit de mode, de Vorm was (weer) in.

Menno ter Braaks moeder zat er ook bij.

Uitgebreid behandelt Hanssen de betekenis van de puberteit voor Ter Braaks hele leven, waarbij hij tot de conclusie komt dat men het grootste deel van diens schrijverschap zou kunnen kenmerken als een uitgestelde of verlate puberteit.

In feite geldt Ter Braaks droefgeestige constatering tot aan de dag van vandaag, al zou men aan de hand van actuele ontwikkelingen bij de diverse literaire tijdschriften de stelling kunnen poneren dat er zowaar een nieuwe Forum-golf is gelanceerd.

Dat laatste maakte Ter Braak nu juist tot held van zijn tijd voor de cultuurhistoricus en publicist Van Galen Last, zoals bekend de bezorger van Ter Braaks briefwisseling met Du Perron, die in de jaren zestig verscheen.

Door de schouwarts, die de volgende ochtend arriveerde, werd 15 mei ingevuld als datum van Ter Braaks overlijden.

Maar dit werk, zeker een van de hoogtepunten van de Exil-literatuur, bleef in Ter Braaks besprekingen geheel achterwege.

Ter Braaks stellingname was in die zin uitzonderlijk, dat hij er zich ook als atheïst volledig rekenschap van gaf het product te zijn van een christelijke cultuur, en besefte dat hij diende te roeien met de riemen die die cultuur hem had aangereikt.