Dostojewski

De moord die Dostojewski in door Raskolnikov laat plegen is slechts een aanleiding voor een poging om een grandioze blik te werpen in het brein van een moordenaar en te ontrafelen wat er allemaal in diens hoofd gebeurde tijdens dat proces van de moord.

De meer literaire grachtengordel intelligentia herleest nog af en toe Dostojewski’s Misdaad en straf of Truman Capote’s In Cold Blood maar de goegemeente koopt in honderdduizendtallen vrouwelijke thrillerschrijvers en huiveren zich door een weekend heen.

Dostojewski, Gogol, Dickens, Balzac, schreven heel weinig over intellectuelen.

Hemingway, Dostojewski's epilepsie, het begin van Apocalypse Now met de oprukkende helikopters en het aanzwellende 'The End' van The Doors, ze zijn nooit veraf in Jones' wereld.

Hij publiceert en houdt lezingen o.a. over: Saint-Exupéry, Dostojewski, Romano Guardini, de monniken van Tibhirine (bekend van de film Des hommes et des dieux) en Europa.

Maar toen Karel van het Reve Elsschot groter meende te moeten vinden dan Dostojewski, protesteerde, zachtmoedig overigens, W.F. Hermans: men kan een fluit niet met een symfonie-orkest vergelijken.

Misschien moet ik hierbij vermelden dat ik mijn tijd niet slechts besteed aan het herlezen van Dostojewski.

Zo zou je het wonderlijke oeuvre van Aki Kaurismäki (54) kunnen samenvatten: van zijn verfilming van Dostojewski's 'Misdaad en Straf' begin jaren tachtig, tot zijn mooie droefgeestige uiteeenzetting met illegale migratie in 'Le Havre'.

Als wij een boek willen aanwijzen, dan verwijzen we naar de titel en de auteur, bijvoorbeeld ‘De gebroeders Karamazow’ van F. Dostojewski.

Ik zie althans steeds meer van die eilanden: Pascal, Montaigne, Stendhal, Multatuli, Nietzsche, Dostojewski.

Kroonstuk van het project is een adaptatie van Dostojewski's wreedste boek, Aantekeningen uit het ondergrondse (1864), hier als monoloog gespeeld door Vincent van den Berg.

Ongeveer 70 jaar vóór Orwell profeteerde Dostojewski de totale verzorgingsstaat, die zich loskoppelt van Gods geboden, die de vrijheid afschaft en een nachtmerrie blijkt te zijn.

Tegen het midden van onze eeuw had de canon over Dostojewski een stevige positie ingenomen zodat er nauwelijks nieuwe benaderingswijzen mogelijk leken.

Men kan kennelijk niet zonder religie, of, zoals Dostojewski het zei: De mens kan niet zonder een hogere gedachte.

Als Brokken in dit verband spreekt over ”misdaad en straf” en over ”de troebele diepten van schuld en boete”, citeert hij feitelijk de twee titels waaronder Dostojewski’s bekende roman over moord, boetedoening en berouw in het Nederlands vertaald is.

Fjodor Dostojewski had het gegok met het kaartspel.

Die nederigheid is wat Dostojewski in het Russische volk zo bewonderde, en wat hij heeft zien verdwijnen in het Westen.

Religieuze achtergrond Dostojewski wilde in de figuur van Mysjkin een goed mens neerzetten, iemand die het toppunt van het christelijke ideaal vertegenwoordigt, belichaamt en voortdurend nastreeft.

Rozanov noemde zichzelf herhaaldelijk Dostojevski 's "ondergrondse mens" Verwijzing naar Dostojewski's boek Aantekeningen uit het ondergrondse (1864).