Mandelstam

In zijn bundel Steen van Mandelstam staat een gedicht uit 1914 met onder meer de volgende regels: O. Mandelstam, Neem mijn verzen in acht, p. 32.

Contacten met bijvoorbeeld Nadjezjda Mandelstam, schrijfster en weduwe van de befaamde dichter Osip Mandelstam, werden bemoeilijkt omdat flats werden afgeluisterd of ‘toevallig’ een bezoeker langs kwam.

Achmatova laat in haar gedicht Voronezj, over de verbannen dichter Mandelstam, met 'Muze' zien hoe dat op een acmeïstische manier kan.

De eerste gedichten van Mandelstam waren onpersoonlijk, maar later begon hij ook meer expliciet met de dichterlijke analyse van zijn eigen ervaringen, de geschiedenis, en de actuele ontwikkelingen in politiek en samenleving.

Rusland Lethe Lorelei, waarin gedichten van Poesjkin, Tjoettsjev, Goemiljov, Achmatova, Mandelstam, Pasternak, Alexander Galitsj, Okoedzjava en Achmadoelina zijn opgenomen.

Wanneer Achmatova door een gemiste trein laat aankwam plaagde Mandelstam: 'U reist zo snel als Anna Karenina'.

Zo werkte hij in deze tijd aan de basis van zijn beroemd geworden latere essays over gedichten van Tsvetajeva, Mandelstam, Achmatova, Auden, Frost, Hardy.

Die situatie wordt door hem vergeleken met de samizdat in de Sowjet Unie toen men gedichten van Mandelstam en Achmatova uit het hoofd leerde om zich geestelijk in vorm te houden.

Een hekeldicht op Stalin - 'zijn vingers zijn dik en als wormen zo vet/ en onder zijn woorden wordt alles geplet' - bood het regime het perfecte excuus: Mandelstam werd verbannen en later veroordeeld tot dwangarbeid.

Mandelstam leidt de angst van Dante voor rechtstreekse antwoorden terug naar zijn tijdperk van de bloei van de zeilscheepvaart en de hoge kunst van het zeilen.

Samen met Mandelstam, Platonov, Pasternak en anderen bleef ze schrijven te midden van de oerchaos waarin Rusland was gestort.

Maar even later heeft hij je toch ingesponnen met de woorden van Mandelstam.

Mandelstam bleek op 27 december 1938 gestorven te zijn in een doorgangskamp in Siberië, 41 jaar oud.

Mandelstam werd in 1934 naar Voronezj verbannen, nadat hij was opgepakt wegens een hekeldicht op Stalin:Wij leven zonder onze voeten ons land te voelen,Onze woorden zijn niet verder dan op tien pas te horen.

Het werk van Osip Mandelstam, Hans Magnus Enzensberger of Pablo Neruda bewijst dit voldoende.

Mandelstam bijvoorbeeld, maar met hem zou ze pas later, in Petersburg en Moskou, een verhouding krijgen.

Met die late roman ‘Dokter Zjivago’ (1958) vestigde hij zijn wereldfaam maar in zijn vaderland zelf is hij toch vooral bekend gebleven als dichter, een grote naam naast die van Osip Mandelstam, Anna Achmatova en Marina Tsvetajeva, zijn generatiegenoten.

Na de dood van zijn moeder vond hij ze onverzonden terug in haar geheime koffertje, dat ook de schriften bevatte met haar lievelingsgedichten van verboden dichters als Anna Achmatova en Osip Mandelstam.

Van het herlezen van de memoires van Nadjezjda Mandelstam heb ik geen spijt gehad.

Afschriften van tientallen onbekende Mandelstam-gedichten, zorgvuldig door zijn weduwe bewaard, begonnen in Rusland te circuleren.