Nietzsches

Ik moet bij films met zijn muziek altijd denken aan Nietzsches idee over opera: dat de muziek er niet is om het drama beter uit de verf te laten komen, maar juist, andersom, dat het drama ertoe dient om de impact van de muziek te versterken.

Daar was hij gedeeltelijk verantwoordelijk voor de selectieve en misleidende edities die destijds van Nietzsches werk zouden verschijnen, met name het hevig omstreden Der Wille zur Macht.

Kenmerkend voor Nietzsches opvatting van moraal is zijn weerzin ten opzichte van de negatieve moraal, de moraal die voorschrijft wat niet te doen.

Lauterbach maakte kennis met Nietzsches werk via Köselitz en was een van de eerste bewonderaars van de filosoof.

Men kan dit Nietzsches moraalkritiek noemen.

Volgens de programmatekst zijn Nietzsches archetypes en Wagners mythologische thema’s in ‘Tristan und Isolde’ leidraad voor het ‘transcendentaal vrijmaken’ van vijf danseressen, gehuld in witte flowerpowerjurken en -broekpakken.

Christelijke zorg voor zwakkeren, armenzorg en het concept naastenliefde moesten in Nietzsches ogen dan ook volstrekt afgewezen worden.

Hoe kun je een ‘verblindende kunstzon’ relateren aan Nietzsches ‘onzichtbare banden’?

Nietzsches ode aan de aarde, zijn hang naar frisse lucht in de bergen, zijn liefde voor het mediterrane klimaat, zijn gehechtheid aan bepaalde plaatsen, kan een hedendaagse liefhebber van de natuur inspireren.

Nietzsches opvattingen over religie beïnvloedden ook het gedachtegoed van de neuroloog Sigmund Freud (1856-1939), hoewel Freud stelde dat hij Nietzsche nooit gelezen had; zo legden ze beide de nadruk op schuldgevoel als verklaring en basis voor religie.

Ik heb geen idee hoe het destijds met Nietzsches populariteit gesteld was, in de openbaarheid was hij afwezig, maar vaststaat dat hij werd gelezen.

Later raakte hij gefascineerd door Nietzsches Ubermensch.

Net als het ezeltje waarmee Nietzsches Zarathoestra innig bevriend raakt omdat het alleen maar «Ja» kan zeggen, bejahen we de wereld voor de deur in al haar meerduidige lelijkheid.

Aan het einde van de roman laat Ferron een van zijn personages op Nietzsches eeuwige wederkeer wijzen.

Aan het verplichtende karakter van Nietzsches ethos van een vrije mens in wie de dissonanten van het kwaad tot klinken komen in een dialectische verhouding tot de beheerste logos van een Apollinische harmonie, heeft Bacon geen boodschap.

De gretigheid waarmee de uitspraak van Krieck veelal wordt aangehaald, bijvoorbeeld door Safranski in diens biografie van Nietzsches denken, valt echter niet alleen te verklaren uit het onverwacht humoristische gehalte ervan.

De Übermensch, een kernbegrip van Nietzsches denkwereld, heeft ons sinds de Tweede Wereldoorlog steeds een onbehaaglijk gevoel gegeven.

Diogenes, zowel Sloterdijks als Nietzsches kroongetuige, had geen huis maar bewoonde een ton.

Hiermee is echter geen antwoord gegeven op de vraag in welke mate Nietzsches ideeën raakvlakken hadden met de open, liberale en democratische samenleving waarin wij leven, of met de totalitaire dictatuur van het Derde Rijk.

Nee, dit is geen spijkers op laag water voor de lezer van Schäume die net als Nietzsches held op het kleine let.