Onderduik

De joodse familie Drukker in het Victoriepark, 1933 (RAA, Coll-Docu WOII, invnr 126a)Hulp bij joodse onderduik – Onderduiken werd door de Joodsche Raad afgeraden.

Pas in de jaren negentig van de vorige eeuw werd ‘joodse onderduik’ een onderwerp in de bladen van de historische verenigingen.

Vader Rosenberg zet elke dag een streepje op het behang, om bij te houden hoe lang de onderduik duurt.

Ze was vijftien, kon nergens heen en was onzeker en angstig geworden door het verraad in de onderduik.

Daarvandaan zijn we gescheiden de onderduik ingegaan.

De zoon kon later via de onderduik gered geworden, maar zijn ouders en broer werden in de Duitse kampen vermoord.

Foto: PR - Gezin dat betrokken was bij onderduik en oorlog/bevrijding rond eind maart 1945 in Dinxperlo en IJzerlo.

Ze spreken nu aan hun eettafel over de gevolgen van die onderduik, ze hebben het er de laatste tijd weer vaak over, samen: het moeilijke afscheid van volwassenen aan wie ze gehecht waren, teruggegeven worden aan gebroken mensen die ze niet kenden.

Ze werden allebei geboren in 1943 en brachten hun eerste levensjaren door in de onderduik.

Ze wilden hun ouders of de mensen die hen onderduik zouden geven, niet in gevaar brengen.

Sommige crews die hier jatten slapen in arbeiders opvang, AZCs, of zelfs op onderduik adresjes die je kan herkennen aan bergen oude fietsen en oud ijzer.

Van Tongeren regelden niet alleen een onderduikadressen voor vervolgden, maar bleef gedurende de onderduik bij hen betrokken.

Duidelijk dat ze niet in het verzet zaten of in de onderduik.

Toch ontkwamen Anne en haar familie dit lot niet, want in 1944 werden ze alsnog opgepakt van hun onderduik adres en werden afgevoerd naar vernietigingskampen, waar ze allen overledenen, ook Anne in 1945 in kamp Bergen-Belsen.

Een verzwarende omstandigheid voor Joden was, dat de meerderheid van bijvoorbeeld de Amsterdamse Joden arm was, en zij dus niet konden betalen voor onderduik, terwijl betalen niet ongebruikelijk was, vooral in het begin.

Eind jaren negentig van de vorige eeuw bestonden er in Aalten al plannen om het pand naast museum Frerikshuus te kopen van de familie Kempink, om er een museum over verzet en onderduik in de Achterhoek te vestigen.

Hij moest meerdere keren van onderduik- en seinadres veranderen.

In de oorlog werkte Pijfers bij wijze van onderduik gedurende een jaar in een boekhandel.

Na de onderduik van zijn ouders bleef Rotem in het getto.

Nina haalt 'The Cup' uit zijn verstop plaats en zoekt er een nieuw onderduik adresje voor.