Panopticum

Foucault toont dat het panopticum van Bentham niet uit de lucht viel, maar een bekroning is van een machtstype die zich sinds de zeventiende eeuw met de opkomst van het kapitalisme langzaam ontwikkelt.

Het panopticum dient volgens Bentham veel doelen: als gevangenis, als school, als werkplaats of hospitaal.

In 1914 sloot het Nederlandsch Panopticum zijn deuren.

Volgens Bentham is het panopticum 'een erg nuttig instrument voor regeerders', een middel 'om alles wat met een zeker aantal mensen samenhangt, hun totale levensomstandigheden, te kennen en te beheersen'.

Sommigen menen dat Nederland verwordt tot een panopticum, nu minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus (CDA) – tegen het kabinetsstandpunt in – oppert dat de overheid toegang moet kunnen krijgen tot berichtendiensten als WhatsApp.

Dat panopticum-idee van 'je bekeken voelen is je beter gedragen' is al erg oud; het is waarom er in de meeste winkels spiegels hingen/hangen.

Hij noemt flexwerken een ‘geplande vorm van chaos’ waar een machtsstructuur met totalitaire trekken achter zit en vergelijkt het met het panopticum van Jeremy Bentham.

En dus krijg je het panopticum.

Heel de wereld is één groot digitaal panopticum geworden, we zwemmen allemaal als doorzichtige visjes in een digitaal aquarium.

Achter een bijna 5 meter hoge muur bouwde Metzelaar een nieuw gevangenisconcept, conform het panopticum-principe van de Britse jurist Jeremy Bentham: een cirkelvormig huis van bewaring (diameter 63 meter) met rondom cellen op meerdere verdiepingen.

Het bonte panopticum van menselijk samenleven bestond uit zwart-witfoto’s.

In Vogelvrij staan ze te kijk als in een panopticum.

De koepels waren ooit revolutionair, als variant op het panopticum (alziend in het Latijn).

Ik stuur je eerstdaags voor de rubriek panopticum een reactie op Guéhenno (Journal d'un Homme de 40 ans); dat het niet een polemiek is, is zeker geen bezwaar, voor de variatie?

Ik zond je gisteren nog een panopticum-stukje, naar het verkeerde nummer nog.

Ik zou trouwens de geheele uitspraak van den heer Anema tot de mijne willen maken, indien de heer Anema mij wilde toestaan het woord ‘museum’ ietwat te verduidelijken door het te vervangen door ‘panopticum’ of te wel ‘wassenbeeldenkabinet’.

In het gebouw naar een ontwerp van wijlen James Stirling is de opslag- en uitstallingsfunctie van de boeken georganiseerd volgens het panopticum-principe, naar de befaamde theorie van J. Bentham (zie afbeelding rechts).

Jany schreef me ook dat Nijhoff een giftig stukje, ik bedoel: epistel, aan je schreef naar aanleiding van mijn panopticum.

Je zou er een panopticum van moeten maken van een regel of 5, 6 hoogstens, maar dat op zichzelf een ‘juweeltje’ moet zijn.

Kan het er dan tòch niet in, op de manier door mij aangegeven - ik wou er nl. onze ‘Oranje-hulde’ van maken en niet een panopticum!