Protoplanetaire in een zin

Dat mysterie werd geboren toen onderzoekers ontdekten dat meteorieten in ons zonnestelsel ervan getuigen dat de protoplanetaire schijf waaruit de aarde en de andere planeten in ons zonnestelsel geboren werden, gebombardeerd is met ultraviolette straling.

Dat het overigens een indringer is die de protoplanetaire schijf van het stersysteem overhoop gooide, is best bijzonder.

De donkere band in het heldere centrum is de zogenoemde protoplanetaire schijf – een soort accretieschijf die zich vormt rond een zeer jonge ster.

Dit honderden lichtjaren brede gebied herbergt jonge sterren met protoplanetaire schijven, open sterrenhopen, emissienevels, reflectienevels en veel exotische objecten.

En dat is iets wat onderzoekers verwachten te zien wanneer planeten door toedoen van instabiliteit in de protoplanetaire schijf het levenslicht zien.

Tijdens dit proces komen kleine objecten in de protoplanetaire schijf – denk aan stofdeeltjes of kiezels – terwijl ze om de moederster cirkelen met elkaar in botsing, waarna ze samenklonteren.

Daarnaast zijn ze van plan om in de toekomst nog meer protoplanetaire schijven te bestuderen.

Deze zouden zich in de protoplanetaire schijf rond onze zon gevormd hebben.

Herschel toont aan dat het water dat voorafgaand aan de ineenstorting van de wolk op piepkleine stofdeeltjes is ontstaan ook tijdens de vorming van sterren en protoplanetaire schijven vrijwel onaangetast standhoudt.

Het stersysteem mocht zich vorig jaar al in de aandacht van onderzoekers verheugen; toen bleek uit waarnemingen van de Very Large Telescope (VLT) dat rond de drie sterren een uit elkaar getrokken protoplanetaire schijf te vinden is.

In het vroege zonnestelsel draaide een zogenaamde protoplanetaire schijf, bestaande uit stof en gas, rond de zon.

Linksboven: een protoplanetaire schijf bestaande uit gas en stofdeeltjes.

Astronomen weten namelijk dat planeten geboren worden door de samenklontering van koud gas en stof in protoplanetaire schijven (vergelijkbaar met een muziekplaat bestaande uit stof en gas) rondom jonge sterren.

Bovendien onthullen ze belangrijke kenmerken en details van protoplanetaire schijven.

Toch is er nog veel wat we niet over protoplanetaire schijven weten.

Eerst werd gedacht dat dit een protoplanetaire schijf was, maar nu wordt het beschouwd als een puinschijf wegens het ontbreken van gas in de schijf en de leeftijd van de ster.

De interactie met het gas in de protoplanetaire schijf is belangrijk omdat bevroren moleculen op de oppervlaktes van de stofdeeltjes ijslagen kunnen vormen.

Door de thermodynamische interactie tussen gasvormige en vaste deeltjes in de protoplanetaire schijf kunnen deze laatsten zich ophopen in een asymmetrische verdeling langs de baan rond de jonge ster.

Het gas en stof in deze schijf – ook wel protoplanetaire schijf genoemd – wordt verwarmd door de jonge ster en dat leidt tot bewegingen in de schijf en botsingen tussen materie, dat daarop samenklontert en uiteindelijk uitgroeit tot heuse planeten.

Hoewel de meeste planeten die ons vandaag de dag bekend zijn, dicht bij de ster zijn ontstaan, zijn er ook planeten die op grotere afstand van hun moederster ontstaan en aldaar grote gaten in de protoplanetaire schijf creëren.