Schaduwzijden

Aan de VU in Amsterdam is er deze zomer weer een mooi cursus aanbod waaruit ik er één heb gekozen: die over Francis Fukuyama en zijn nieuwe boek ‘Het liberalisme en zijn schaduwzijden’.

Dat biedt grote kansen “maar we moeten ook de schaduwzijden benoemen”, zei de Eurocommissaris, die maandag overlegt met de 44 bedrijven die de Europese gedragscode over desinformatie hebben ondertekend.

Wat zijn de voordelen en schaduwzijden van die ontwikkeling?

Wie vrouwen tot de betere soort uitroept, ontkent dat vrouwen ‘’ zijn, inclusief schaduwzijden, en evenals daders ook goede kanten kunnen hebben, bijvoorbeeld mooie muziek maken of zorgzame vader zijn.

In de jaren tachtig schreef Ray Honeyford, docerend in het nabijgelegen Bradford, een geruchtmakend essay over de schaduwzijden van de multiculturele samenleving, met name over het gebrek aan integratie.

De schaduwzijden van het kapitalisme worden daarentegen steeds donkerder: groeiende inkomensongelijkheid, groeiende schulden bij de minder vermogenden en opwarming van de aarde.

En dat leidt ertoe (wat ik al in een andere draad schreef) dat de schaduwzijden (crimi, multicul, drugsproblemen, enz.) nu langzaamaan de middenklasse beginnen te bereiken.

En maar klagen dat er te weinig aandacht aan de "schaduwzijden" van onze geschiedenis wordt besteed.

Is het de angst voor de terreur van de meerderheid, een van de schaduwzijden van de democratie waarvoor iemand als Alexis de Tocqueville (1805-1859) al twee eeuwen geleden waarschuwde?

Net als onze neiging tot verheerlijking – want zelfs de meest exemplarische reputatie heeft haar schaduwzijden, zoals elk oordeel zijn grijze zones.

Politicoloog Andrew Keen (1960) schreef vier boeken over de schaduwzijden van de digitale samenleving.

Veel landen worstelen met de schaduwzijden van sociale media.

Wellicht gaan in NeDDRland ook eens de ogen open en ziet men de schaduwzijden van de islamisering?

Er zitten veel plussen aan Shadow of War, en even zo veel schaduwzijden.

Het is volgens haar belangrijk om te beseffen dat nieuwe vormen van actieve burgerparticipatie schaduwzijden kunnen hebben.

Hoewel zij op onderdelen de Reformatie prees, verdoezelde zij haar schaduwzijden niet.

Maar er zitten schaduwzijden aan, en geen politicus die zich de vraag stelt: is dit het allemaal wel waard?

Over de schaduwzijden van de militaristische handelspolitiek valt geen woord.

Daarom is de juryrechtspraak een semidemocratische proeve van populisme met voornamelijk schaduwzijden.

Dat heeft ook schaduwzijden, zegt Dirk Bouwmeester, een van de pioniers.