Pirandello in een zin

Verhalenfestival Pirandello In juni 2007 was ik één van de vertellers tijdens het Pirandello festival in Helmond.

De Italiaanse schrijver Luigi Pirandello (1867 – 1936) schreef tal van korte verhalen, proza en toneelteksten, vol personages die ontsporen of waanzinnig worden.

Gevlucht voor alle gevaren gaan ze de ruimte binnen waar ze het skelet van Professor Pierro Pirandello terugvinden.

Naast romans gaat Pirandello zich meer en meer toeleggen op het schrijven van novellen en theaterstukken.

Ondanks zijn belangstelling voor alternatieve kunststromingen ontwikkelde Fausto Pirandello een eigen stijl die omschreven kan worden als een expressionistisch realisme (bijvoorbeeld in ‘Interno de mattimo’ uit 1931 en ‘Pioggia d’oro’ uit 1934).

De beweegreden om zijn versie aan de al bestaande toe te voegen heeft dan ook minder met zijn speurzin te maken dan met het feit dat hij in hetzelfde plaatsje geboren is als Pirandello: Porto Empedocle.

Een gegeven waarover Luigi Pirandello tachtig jaar geleden het intrigerende Iemand, niemand en honderdduizend schreef.

En dat in een tijd dat de mythologie van het ‘ik’ van alle kanten onder vuur lag – de roman van Capek uit de jaren dertig illustreert dat; Pirandello en anderen waren hem voor.

NOU JA, dat is maar de vraag, want de personages nemen het volgens het Pirandello-systeem van de regisseur over.

Zoals Vitangelo Moscarda uit Pirandello’s Iemand, niemand en honderdduizend had ik mijn hele leven rondgelopen met een scheve neus zonder dat zelf door te hebben.

Als je Capeks tijdgenoot Pirandello of de na hen komende Max Frisch kent, is het allemaal gesneden koek.

Een concern dat het ieder jaar over een andere boeg gooit, is als een toneelstuk van Pirandello: een bank op zoek naar een missie.

Een paar acteurs werken aan Ieder zijn rol van Pirandello, wat ze een rotstuk vinden.

Wel is me bijgebleven wat hij betekent, wat de essentie is van Pirandello.

Dat geldt al helemaal voor het tweede onderzoek, dat op papier nog ingewikkelder is, te meer daar Pirandello zich er in 1930 in mengde, voor wie niets was wat het leek en het eenvoudigste feit dubbelzinnig was.

Het allerlaatste verhaal dat ik schreef, 'Net als Pirandello’, daar was ik eigenlijk stomverbaasd over.

In Pirandello’s tijd stond de fitnessindustrie nog in haar kinderschoenen en tot de medische kennis was het evenmin doorgedrongen dat je geen drinkebroer of vrouwenjager hoeft te zijn om toch te worden getroffen door een tikje in je hoofd.

Sindsdien is hij een boom die rusteloos naar zijn verhaal op zoek is, zoals Pirandello’s zeven personages dat naar hun schrijver zijn.

Het indienen van die motie was een stukje politiek toneel à la Pirandello.

Met al zijn voorliefde voor het relatief stellen van absolute waarden, is Pirandello zelf een echte absolutist, een dogmaticus van nature.